DJIVAN GASPARYAN
Armenia
Djivan Gasparyan jest bez wątpienia jednym z najwybitniejszych ormiańskich muzyków, żywą legendą i jednym z największych muzyków na świecie. Jest też czołowym wirtuozem gry na duduku, dawnym instrumencie, podobnym do oboju, zrobionym z drewna morelowego, z którego można wydobywać długie, jednostajne dźwięki. Mówi się, że żaden inny instrument nie jest w stanie tak przekazać uczuć Ormiańczyków jak właśnie duduk. W rękach mistrza gry na tym instrumencie, duduk staje się przekaźnikiem przejmującej, refleksyjnej muzyki, która w wymowny sposób przywołuje krajobrazy Armenii i jej mieszkańców.
Najsłynniejszy muzyk folkowy Armenii urodził się w 1928r., w Solag, wiosce nieopodal ormiańskiej stolicy, Erywania. Zaczął grać na duduku w wieku sześciu lat, a ogromną część swoich umiejętności posiadł słuchając największych mistrzów gry na tym instrumencie. Zdobył złote medale w czterech światowych konkursach organizowanych przez UNESCO, w których brał udział w latach 1959, '62, '73 i '80. W 2002r. zdobył nagrodę WOMEX za życiowy dorobek muzyczny. W 1973r. został też w wyjątkowy sposób wyrózniony jako jedyny muzyk tytułem Artysty Ludowego Armenii. Jako profesor Konserwatorium w Erywaniu nauczył już wielu muzyków profesjonalnej gry na duduku. Obecnie jest w trakcie zakładania międzynarodowej szkoły gry na duduku w Erywaniu. Nauczanie przynosi mu ogromną radość, w szczególności zaś cieszy go świadomość, że dzięki jego wysiłkom tradycja gry na duduku nie zaginie.
Gasparyan zjeździł z koncertami Europę, Azję i Środkowy Wschód. W Stanach Zjednoczonych wielokrotnie koncertował w Nowym Jorku i Los Angeles (gdzie grał z Orkiestrą Filharmonii LA). Międzynarodowe uznanie przyniósł mu album z wyborem ormiańskich pieśni ludowych i ballad, zatytułowany I Will Not Be Sad In This World (1989), zadedykowany ofiarom trzęsienia ziemi w Armenii. Współpracował z Lionelem Richie i brał udział w nagraniu ścieżek dźwiękowych do 18 filmów, wśród nich Wydział Rosja, Kruk, film Atoma Egoyana Kalendarz, telewizyjna koprodukcja amerykańsko-węgierska Storm and Sorrow, Stan oblężenia z 1999r. z Bruce'm Willisem i Denzelem Washingtonem, Oniegin z Ralphem Fiennesem, Krwawy Diament (2006) oraz zdobywca Oskara z 2000r., Gladiator. Został zaproszony do udziału w koncercie pamięci Nelsona Mandeli w Londynie w 2008r.
Repertuar muzyczny na duduk w wykonaniu Djivana Gasparyana zawiera tradycyjne ormiańskie pieśni ludowe. Jest on również uzdolnionym folkowym śpiewakiem i kompozytorem. Poza własnymi, oryginalnymi kompozycjami i aranżacjami tradycyjnych utworów, napisał on też kilka piosenek o miłości na podstawie poezji Vahana Deriana. Podczas trasy koncertowej towarzyszy mu trzech graczy na duduku, dzięki czemu publiczność ma szansę poznać pełnię możliwości tego instrumentu (sopran, tenor, baryton i bas). Wśród członków zespołu znajduje się jego wnuk, Jivan Gasparyan, który swoim ogromnym talentem wypracował już sobie własną markę.
Dyskografia
I Will Not Be Sad in This World - Opal/All Saints
Moon Shines at Night - Opal/All Saints
Ask me no questions - Crossroads
Apricots from Eden - Crossroads
The Crow (Kruk) (ścieżka dźwiękowa)
Black Rock with Michael Brook - Realworld 1998
Djivan Gasparyan Quartet - Libra Music 1998
The Seige (Stan oblężenia) (ścieżka dźwiękowa)1998
Heavenly Duduk - Network 1999
Armenian Fantasy – Network 1999
Cosmopoly Andreas Wollenweider and Friends –1999
Eden Rock (z towarzyszeniem Ludovico Einaudi) - 1999
Gladiator (ścieżka dźwiękowa) 2000
Podwójny album upamiętniający dorobek życiowy Jivana - Network październik 2007
Recenzje
Gasparyan poświęcił niemal cały swój koncert spokojnym utworom i udało mu się niemal wszystkich wciągnąć w cichy, przejmujący dramat, dojmująco smutny, duszny, nostalgiczny i pełen czci - Jon Parales New York Times
przejmujący... piękny... w sercu rodzi się emocjonalne przywiązanie do tej muzyki, tak silne, że najdelikatniejszy nawet odgłos wydaje się profanacją, pogwałceniem zaufania, które zawiązało się między muzykiem a publicznością - LA Weekly
Bez wątpienia jedno z najpiękniejszych i najbardziej wzruszających nagrań, jakie kiedykolwiek słyszałem (I Will Not Be Sad In This World) - Brian Eno
DUDUK
Duduk to tradycyjny ormiański instrument dęty z drewna morelowego, który Groves Dictionary definiuje jako „cylindryczny, drewniany obój (…) który nie poddaje się strojeniu" (np. używa mikrotonów bądź tonów znajdujących się pomiędzy półtonami). Instrument ten ma zakres jednej oktawy, a jego dynamikę kontroluje się ustami i palcami. Zazwyczaj grze na duduku towarzyszy drugi duduk, tzw. dam, który nadaje muzyce energię i toniczną atmosferę poprzez wymianę skali gry z głównym dudukiem.
Duduk ma 1500-letnią historię, w czasie której odgrywał zasadniczą rolę w ludowej tradycji Armenii. Podróżujący Ormianie zawieźli ten instrument do Persji, Azerbejdżanu, Turcji, na Środkowy Wschód i na Bałkany, gdzie gra się obecnie na różnych odmianach duduka. Jednak pozostaje on instrumentem wyłącznie ormiańskim.
